O zamanlar öyle görünmese de 1977, otomotiv tarihinin en önemli yıllarından biri olarak kabul edilecekti. Ticari açıdan bakıldığında, General Motors’un devasa tam boy arabalarını “küçülttüğü” yıl buydu; bu arabalar artık devasa değil, sadece büyük sayılıyordu. Bu devasa satış başarısı, devasa araba çağının sona erdiğini gösteriyordu. Aynı zamanda BMW 3 Serisi’nin Amerika’da ilk kez piyasaya sürüldüğü ve Porsche’nin ilk önden motorlu aracı olan 924’ün de ilk model yılıydı. Formula 1’de ise Colin Chapman, devrim niteliğindeki Lotus 78 ile yer etkisi aerodinamiğini seriye tanıtmıştı. Kültürel açıdan ise 1977, Smokey and the Bandit filminin çıktığı yıldı; bu film, aptalca araba kovalamacası filmlerinin nasıl olması gerektiğini hâlâ tanımlıyor. Ancak 50 yıllık bir geriye bakışla bakıldığında, 1977’nin en önemli gelişmesi, Saab 99 Turbo’nun piyasaya sürülmesiydi.
Evet, Saab bugün varlığını sürdürmüyor; ondan önce de turboşarjlı arabalar yapılmıştı; 99 modeli ise hiçbir zaman büyük sayılarda satılmadı (en azından Amerika’da). Fakat günümüzde satılan neredeyse her araba, en azından bir kısmını bu eksantrik İsveçli önden çekişli arabadan alıyor. John Lamm, Road & Track dergisinin Ekim 1977 tarihli yol testinde, “Saab’ın turboşarj kullanımı, Porsche gibi diğer otomobil üreticilerinden oldukça farklı,” diye yazmıştı. “Saab’ın amacı, yüksek devirlerde dramatik bir güç artışından ziyade, orta devirlerde maksimum tork elde etmektir.”

ullstein bild Dtl.//Getty Images

99 modeli 1977’ye gelindiğinde zaten eski sayılıyordu. İlk olarak 1967’de Saab’ın tuhaf iki zamanlı motorlu küçük arabalarının ötesine geçiş olarak tanıtılan model, 1968’de 1969 modeli olarak üretime girmiş ve Saab standartlarına göre bir başarı olmuştu. Ancak yine de tuhaftı: etrafını saran ön cam, garip ördek benzeri tasarımı ve evet, kontak anahtarının vites kutusunun arkasında yer alması gibi özellikleriyle öne çıkıyordu. Üstelik önden çekişin nadir olduğu bir dönemde, önden çekişli bir araba olması da dikkat çekiciydi.
Saab alıcılarının da belirli bir akademik ve liberal eğilimi vardı. Connecticut Üniversitesi’ndeki araştırmacıların belirttiğine ve Time dergisinin 1976’da bildirdiğine göre, Saab sahiplerinin şaşırtıcı bir şekilde yüzde 98’i 1972 başkanlık seçimlerinde Cumhuriyetçi Parti’nin mevcut lideri Richard Nixon yerine Demokrat aday George McGovern’i desteklemişti. Bu seçimlerde Nixon oyların yüzde 60,7’sini almış ve 50 eyaletten 49’unu kazanmıştı. Saab sahipleri, diğer insanlar gibi değildi.

99’un “Slant-4” dört silindirli motoru, İngiliz Triumph Stag modelinde kullanılan V-8 motoruna dayanıyordu. 1972’ye gelindiğinde Saab, motorun üretimini devralmış ve tasarımı sağlam ve güvenilir hale getirmek için değiştirmişti. Ancak Saab’ın artık B motoru olarak adlandırdığı bu motorda egzotik bir şey yoktu: demir blok ve tek üstten eksantrikli alüminyum silindir kapağına sahipti. Basit bir yapıydı. 1976 model 99 EMS’de, serinin en sportif versiyonunda, 2.0 litrelik sekiz valfli motor 115 beygir güç üretiyor ve dört vitesli manuel şanzımanla eşleştiriliyordu.
Saab’ın yeni bir motor geliştirme kaynakları yoktu, ancak Scania büyük kamyon bölümüyle turboşarj konusunda geniş bir deneyime sahipti. R&T dergisinden Thos. L. Bryant, Aralık 1976 sayısı için İsveç’te yeni 99 Turbo’yu sürdükten sonra, “İlk sorun,” diye açıkladı, “sürüş kolaylığı için düşük devirlerde tork elde ederken, aynı zamanda dayanıklılık için yüksek devirlerdeki gücü sınırlamaktı.” Bu hedefe ulaşmak için Saab, küçük turboşarjlar ve gelişmiş elektronik motor kontrolleri kullandı.
Saab, B motorunda zaten Bosch K-Jetronic yakıt enjeksiyon sistemini kullanıyordu. Bu sistem tamamen elektronik olmasa da, gelişmiş yakıt ölçümünde başarılıydı. Aynı sistemi Porsche de 911 Turbo’da kullanmıştı. Ayrıca Saab, blok içindeki bir vuruntu sensörü ve emme manifoldundaki basınç sensörlerini kullanarak wastegate’i tetikleyen ve motorun daha fazla taktığı zamanlarda turbo basıncını sınırlayan kendi elektronik Otomatik Performans Kontrolü (APC) sistemini geliştirmişti.
Saab, 99 modelindeki küçük ve hızlı dönen Garrett T3 turboşarjını gizlemedi; motorun önüne yerleştirdi. Ancak onun ardındaki sistem de neredeyse aynı derecede önemliydi. Saab’ın “Lambda” olarak bilinen çığır açan emisyon teknolojisi, performansın daha katı emisyon standartları ve katalitik konvertörlerle uyumlu olmasını sağladı. Bryant, “Temel olarak Lambda, NOx ile birlikte CO ve HC’yi de ele alabilen üç bileşenli bir katalizördür,” diye açıkladı. “Normal katalitik konvertör son iki kirleticiyi oldukça iyi halleder, ancak NOx genellikle daha düşük sıkıştırma oranları ve egzoz gazı geri dönüşümü (EGR) gerektirir.”
ullstein bild Dtl.//Getty Images
Lambda, yakıt enjeksiyon sistemine ek olarak üç bileşen daha ekledi: hava-yakıt karışımını izleyen bir oksijen sensörü; karışımı ideal stokiyometrik değere yakın tutmak için ayarlayan elektronik bir kontrol sistemi; ve tam yük koşullarında ölçüm sistemini devre dışı bırakan gaz pedalı kapaklarındaki bir anahtar. Bu sistem o kadar etkiliydi ki, motor 1977 Kaliforniya emisyon standartlarını Egzoz Gazı Geri Dönüşümü (EGR) valfi kullanmadan karşılayabildi.
Tüm bu unsurlar ve daha birçok ince ayar sayesinde 99 Turbo 135 beygir güce sahipti. 2026 standartlarına göre çok değil, ama o zamanlar için etkileyici bir artıştı. R&T, Ekim 1977 testinde, “Saab Turbo hakkındaki tüm tartışmalarımızda sürekli olarak şu yorum ortaya çıktı: ‘Sürmesi çok eğlenceli!’ Açıkçası, 5000 devirde 135 beygire (net tork ise 3500 devirde 160 lb-ft; bu, turboşarjlı olmayan Saab’a göre 123 lb-ft’lik bir artış ve asıl önemli gelişme bu) ulaşan Saab Turbo, bir Porsche Turbo Carrera’nın nefes kesici hızlanmasını sunamayacak olsa da, performans artışı önemli ve değerli.” diye bildirdi. R&T, 99 Turbo’nun 0’dan 60 mil/saat hıza 9.5 saniyede ulaştığını ve çeyrek mili 17.5 saniyede 80.5 mil/saat hızla tamamladığını ölçtü. O dönemin standartlarına göre bu, sağlam bir performanstı.
99 Turbo mükemmel değildi, ancak turboşarj ve elektronik motor kontrollerinin ne kadar etkili olabileceğini gösterdi. Aynı dönemde GM, yeni 1977 model turboşarjlı Buick V-6’sında basit karbüratörler kullanırken, Saab bunun nasıl yapılabileceğini gösteriyordu. Buick, zamanla yakıt enjeksiyonunu ve daha iyi elektronik motor kontrollerini benimseyerek, Grand National ve GNX modelleriyle ünlü, efsanevi bir motor geliştirecekti. Ancak Saab bu alanda ilk adımı atmıştı.
Saab, bazı kurumsal sorunların ardından üzücü bir şekilde sona erdi. Ancak günümüzde hakim olan turboşarjlı motorlara bir bakın: Honda Civic Type R’dan Kia Telluride’a kadar her şeyi besleyen bu motorların hepsi, 50 yıl önce piyasaya sürülen Saab 99 Turbo’nun soyundan geliyor. İlk yol testinde isimsiz bir çalışanın belirttiği gibi, “Bu bana geleceğin dalgalarından biri gibi geliyor: yakıt ekonomisi ve performans için küçük motor ile turboşarjın birleşimi, aynı zamanda düşük egzoz emisyonları. Harika!”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
